Rotmistrz Pilecki - Bohater Niezwyciężony

Z pozoru może wydawać się, iż Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Krupem nie skrywa wyjątkowych tajemnic czy szczególnie znanych eksponatów. Jednakże w tej małej, urokliwej świątyni, skupiającej obecnie ludzi wyznania katolickiego, możemy podziwiać niezwykłe obrazy Matki Boskiej Nieustającej Pomocy oraz Św. Antoniego. Wyszły one spod pędzla nietuzinkowego, wszechstronnie uzdolnionego człowieka-  rotmistrza Witolda Pileckiego, którego życiorys, bez wątpienia, mógłby być znakomitym scenariuszem filmu akcji.

Niezaprzeczalnie zapisał się w kartach polskiej historii jako jeden z najodważniejszych ludzi II wojny światowej. On pierwszy ukazał okrucieństwo Holocaustu, dobrowolnie przedostając się do Auschwitz Birkenau. Także w późniejszych latach  walczył  z czerwonym totalitaryzmem. Ofiarną walkę o wolność przypłacił nie tylko niemożnością spędzania szczęśliwych chwil u boku rodziny , ale i życiem.

Niemniej jednak jego postawa nie mogła być odmienna. Rodzice od najmłodszych lat wpajali mu wartości patriotyczne i religijne. Jego ojciec czynnie uczestniczył w powstaniu styczniowym, przeto w domu rodzinnym często były poruszane kwestie narodowo- wyzwoleńcze. Julian Pilecki pragnął, aby jego dzieci nie straciły ducha i tożsamości narodowej, mimo tak napiętych i niebezpiecznych czasów (zabory, narastająca rusyfikacja i wybuch I wojny światowej). Dzięki tym pieczołowitościom, Witold wyrósł na inteligentnego, wrażliwego i miłującego swoją ojczyznę oraz wiarę człowieka, który także stawiał sobie za cel troskę o los innych ludzi.

Swoich poczynań nie ograniczył wyłącznie do pilotowania gospodarstwa i opieki nad rodziną. Jako obywatel ziemski i osoba bardzo religijna działał na rzecz ogółu, starając się zachęcić do podobnych kroków przyjaciół czy sąsiadów (podobnie jak święty Antoni, którego Stwórca obdarował wielkim i chwalebnym przywilejem wspomagania ludzi). Dodatkowo zajmował się opieką społeczną, a także był prezesem założonego przez siebie kółka rolniczego i mleczarni.

Bycie bohaterem nie ogranicza się tylko do walki na froncie w słusznej sprawie oraz do heroicznych czynów. Każdy człowiek, który jest pobożny, wspiera bliźniego lub jest autorytetem dla swoich dzieci, poprzez przekazywanie im wiedzy i najistotniejszych wartości zasługuje na to miano. Co niebywałe, postać Pileckiego łączy te dwie cechy, czyniąc go nieszablonowym i godnym naśladowania.

Witold wraz z żoną Marią tworzyli szczęśliwą rodzinę w majątku Sukurcze. Wszelako wolne chwile spędzał on z najbliższymi, gdyż zdawał sobie sprawę, że nie będzie miał ich zbyt wiele. Starał się więc wszczepić swoim dzieciom cechy wyniesione wcześniej ze swojego domu rodzinnego, takie jak: prawdomówność, obowiązkowość, religijność, tudzież przygotowywał je do życia od praktycznej strony. Codziennie po przebudzeniu musiały samodzielnie wykonywać poranne czynności. Po ich realizacji jedno z nich składało meldunek: „Kochany tatusiu, melduję, że wszystko jest w porządku". Jedynie wtedy mogli przystąpić do śniadania.

Ponadto troskliwy ojciec dbał również o to, aby syn Andrzej pokochał konie i ułańskie tradycje. Dlatego towarzyszył on umundurowanemu ojcu podczas zawodów konnych, przysposabiając sobie wiedzę z historii polskiej jazdy. Oprócz tego Pilecki uczył swoje dzieci zdań w języku obcym, by później pociechy mogły pochwalić się zachwyconej matce zdobytą wiedzą. Te zabiegi miały przygotować najmłodszych do godnego życia i przetrwania w trudnej rzeczywistości. Świadomość, że może go w pewnym momencie zabraknąć, uwarunkowała jego charakter oraz sposób wychowania czy postępowania względem latorośli.

„Starałem się żyć tak, abym w godzinie śmierci mógł się raczej cieszyć, niż lękać”. To stwierdzenie sformułowane przez Pileckiego explicite unaocznia postawę życiową, przymioty ducha i wartości kultywowane przez „Ochotnika z Auschwitz”. Był niewątpliwie człowiekiem podążającym drogą Chrystusową. Mimo iż nie brał pod uwagę męczennictwa czy cierpiętnictwa, poświęcił swoje życie, ażeby admirować bliźnich. Dał przede wszystkim dowód najwyższej miłości- podobnie jak Jezus Chrystus. Dlatego jego postawa bezsprzecznie ociera się o wymiar świętości.      

           

Bibliografia:

·

Adamski Józef, Nasz rodak – rotmistrz Witold Pilecki, www.polesie.org, 2 marca 2016r.

Oficjalna strona internetowa IPN o rtm. Witoldzie Pileckim: www.pilecki.ipn.gov.pl (Życie obywatelskie)

Płużański Tadeusz, Rotmistrz Pilecki i jego oprawcy, Wyd. Fronda, Warszawa 2015, str. 5

Patricelli Marco, Ochotnik. O Rotmistrzu Witoldzie Pileckim, Wyd. Literackie, 2011, str. 23- 25

Nowenna do świętego Antoniego, www.parafia.syrynia.pl

Patricelli Marco, Ochotnik. O Rotmistrzu Witoldzie Pileckim, Wyd. Literackie, 2011, str. 47

Nowik Mariusz, Skatowali go, a on siedział spokojnie. Andrzej Pilecki wspomina ojca, www.dziennik.pl, 21 czerwca 2013r.

Zawadzki Adam, Pilecki to żołnierz i prawy rycerz, który kochał Polskę. 68. rocznica śmierci rotmistrza, www.tvp.info, 25 maja 2016r.

Patricelli Marco, Ochotnik. O Rotmistrzu Witoldzie Pileckim, Wyd. Literackie, 2011, str. 53

Bartłomiej Kuraś, Witold Pilecki – w Auschwitzu z własnej woli, „Ale Historia”, w: „Gazeta Wyborcza”, 22 kwietnia 2013r.

Kazimierczak Łukasz, Święte bohaterstwo, Przewodnik katolicki, www.opoka.org.pl

Scharakteryzuj przemiany ustrojowe w Rzeczypospolitej w latach 1764–1795. Oceń, czy były one zgodne z ideologią oświecenia.

W mojej pracy przedstawię reformy systemu politycznego pod kątem metod sprawowania władzy, systemu społeczno-gospodarczego oraz zmian kulturowych powiązanych z ustrojem państwa. Wszelkie modyfikacje zaszły w Rzeczpospolitej w okresie królowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764–1795). Inferencji dokonam na podstawie założeń oświeceniowych myślicieli (Rousseau, Monteskiusza), które zostały wykorzystane podczas wprowadzania reform przez władców ówczesnych mocarstw europejskich. Ponadto ocenię, czy reformy przeprowadzane w Polsce były inspirowane ideą oświecenia, czy także wynikały z demokratycznych i republikańskich tradycji Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

W ramach absolutyzmu oświeconego rządy sprawowali: w Rosji Piotr Wielki (1682- 1725) oraz Katarzyna II (1762- 1795), w Prusach: Fryderyk Wilhelm I (1713- 1740) oraz Fryderyk I Wielki  (1740- 1786) i w Austrii: Maria Teresa (1740- 1780) oraz Józef II (1780- 1790). Wyżej wymienieni władcy posiadali nieograniczoną władzę, którą konsolidowali z interesem państwa. Rozwijano administrację pomagającą w zarządzaniu państwem, unowocześniano armię zawodową czy oświatę (reforma programów zgodnie z nauką oświeceniową- zakładanie licznych szkół, których celem było wykształcenie nowej elity urzędniczej i wojskowej). Ponadto ograniczano rolę Kościoła (podporządkowanie go państwu). Jego działania ograniczały się jedynie do umacniania pozycji monarchy w państwie. Pod pojęciem absolutyzmu oświeconego kryje się także powstanie niezależnego sądownictwa, rozwój gospodarczy (warunkujący wzrost dochodów państwa) oraz wysoki fiskalizm. Wprowadzenie tych reform miało na celu umocnienie danego państwa na arenie międzynarodowej i działanie z myślą o dobru obywateli.

Również w Polsce w XVIII wieku przeprowadzano reformy zgodne z ideą oświeceniową. Bardzo ważną rolę w kształtowaniu się systemu politycznego odegrały reformy skonfederowanych sejmów: konwokacyjnego i elekcyjnego z 1764 roku, do których zaliczało się m. in. ograniczenie liberum veto i władzy hetmanów na rzecz Komisji Wojskowych oraz zakaz przysięgi na instrukcje poselskie. Te zabiegi świadczyły o chęci ustabilizowania trudnej sytuacji gospodarczej i politycznej Rzeczpospolitej. Jednakże stały wpływ Rosji na politykę wewnętrzną Polski doprowadził do zwołania Sejmu Delegacyjnego (repninowskiego), który obradował w latach 1767- 1768. Wprowadzał on prawa kardynalne, zawierające następujące postanowienia: utrzymanie liberum veto, prawa wypowiedzenia posłuszeństwa królowi, przywilejów wolnej elekcji, a także przywracanie dysydentom praw politycznych. Ich sprawa została wykorzystana przez ambasadora Repnina do kontrolowania działań polskich władz, a chwilę później były bezpośrednią przyczyną zwołania konfederacji barskiej (1768- 1772) przez szlachtę katolicką (dowodził Kazimierz Pułaski). Zawiązano ją pod hasłem obrony wolności i niepodległości. Zakończona porażką skutkowała przeprowadzeniem I rozbioru Polski i upadkiem wszystkich reform w latach 1767- 1773. Pod naciskami carycy Katarzyny II powołano Radę Nieustającą (najwyższą władzę rządowo- administracyjną), wskutek czego kontrolowała wszelkie posunięcia polskiej władzy.

Mimo pierwszego rozbioru starano się ratować upadającą Rzeczpospolitą. Dlatego w latach 1788- 1792 zwołano Sejm Czteroletni. Wprowadzał on ustawę o miastach (najważniejszym postulatem Czarnej Procesji (1789) było umożliwienie mieszczanom zasiadania w Sejmie- 24 plenipotentów posiadało głos doradczy w sprawach dotyczących miasta) oraz reformę wojskową (próba zwiększenia armii do 100 tys.). Podczas Sejmu Wielkiego uchwalono także Konstytucję 3 Maja (1791), która ściśle określała kompetencje króla- organu władzy wykonawczej: stał na czele Straży Praw jako przewodniczący, pełnił rolę głowy państwa, a jednocześnie szefa rządu. Oprócz tego jego akty wymagały kontrasygnaty jednego z ministrów. Większe kompetencje posiadała władza ustawodawcza- Sejm (prawo inicjatywy ustawodawczej, podejmowanie istotnych decyzji w państwie) oraz Senat (weto zawieszające względem uchwał Sejmu), co skutkowało znaczącemu obniżeniu pozycji króla. W tej konstytucji zniesiono liberum veto, głosowano zwykłą lub kwalifikowaną większością głosów. Polska była wtedy monarchią konstytucyjną (zniesiono istniejącą wcześniej monarchię elekcyjną, a wprowadzono monarchię dziedziczną w dynastii Wettinów).

Uchwalenie Konstytucji 3 Maja nie odpowiadało wszystkim stronnictwom obradującym na Sejmie Czteroletnim. Przeciwnymi wprowadzania wszelkich reform byli członkowie Stronnictwa Konserwatywnego na czele z F. K. Branickim, S. Potockim i S. Rzewuskim. To oni w 1792 r. zawiązali konfederację targowicką, która doprowadziła do wojny polsko- rosyjskiej (1792).  Mimo zwycięstw pod Zieleńcami i Dubienką, ostatecznie doszło do II rozbioru Polski. Sejm Nadzwyczajny w Grodnie na czele z marszałkiem S. Bielińskim (1793) obalił Konstytucję 3 Maja i reformy Sejmu Wielkiego. Wprowadzał ponownie prawa kardynalne i Radę Nieustającą (zniósł ją wcześniej Sejm Czteroletni w 1789 r.).

Reakcją na rządy i działania targowiczan- drastyczne zmniejszenie armii, kryzys gospodarczy i wpływy Rosji- była insurekcja Tadeusza Kościuszki z 1794 r., która, mimo ofiarnej walki w Warszawie (dowodził J. Kiliński) i w Wilnie (J. Jasiński), skończyły się porażką i III rozbiorem Rzeczpospolitej (1795). Od tej pory przestała widnieć na mapach Europy.

W Rzeczpospolitej przy wprowadzaniu reform kierowano się także aspektami społeczno- gospodarczymi. Na Sejmie Konwokacyjnym (1764)  powołano komisję skarbową (nadzorowała zbieranie podatków oddzielnie od Korony i Litwy), dobrego porządku (kontrolowała funkcjonowanie miast, spraw finansowych, zniesiono jurydyki szlacheckie w miastach), menniczą (ujednolicenie systemu miar i wag) czy ordynowano lustrację królewszczyzn po 100 latach. Ponadto Sejm Czteroletni zarządził reformę skarbową (uchwalenie stałego podatku- ofiara dziesiątego grosza dla szlachty i dwudziestego grosza dla duchowieństwa). Te pieniądze miały być przeznaczone na odbudowę państwa. Z kolei Konstytucja 3 Maja odnosiła się do kwestii chłopskiej- zostali oni przejęci pod opiekę państwa. Podczas insurekcji kościuszkowskiej nadano mieszkańcom wsi uniwersał połaniecki, który swoimi reformami miał zachęcić do licznego uczestnictwa w powstaniu. Otrzymywali oni wolność osobistą, redukowano im pańszczyznę, ale nie otrzymywali ziemi na własność (przywiązanie chłopa do ziemi). Jednakże sam fakt możliwości decydowania o swoim losie był dużym krokiem ku poprawie sytuacji chłopów.

            Główną cechą absolutyzmu oświeconego było także inwestowanie w edukację młodego pokolenia, dlatego w Rzeczpospolitej powstała Szkoła Rycerska (1765) i Komisja Edukacji Narodowej (1773).  Celem pierwszej było kształcenie pod względem wojskowym, a drugiej- wychowanie młodzieży szlacheckiej w duchu patriotycznym i szlacheckim. W Polsce za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego swój rozkwit przeżywała kultura. Król organizował obiady czwartkowe (pierwsze w 1771 r.), na których spotykali się najwięksi twórcy w kraju (I. Krasicki, A Naruszewicz, I. Potocki, H. Kołłątaj). Rozmawiali oni o sztuce, nauce i literaturze. Ponadto utworzono w 1765 r. Teatr Narodowy, którego dyrektorem był W. Bogusławski.

            W okresie rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego Rzeczpospolita znajdowała się pod silnym wpływem Rosji. Pomimo to, w tym okresie podejmowano próby reform kraju, dążących do jego wzmocnienia tudzież usamodzielniania od państw zaborczych. Motywem reform miało być wyjście ze stagnacji ustrojowej, jaką była zasada liberum veto, niezezwalająca na wprowadzanie reform. Stąd sposobem do osiągnięcia sukcesu stawało się zwoływanie sejmów skonfederowanych, umożliwiających podejmowanie decyzji większością głosów. To stało się fundamentem pod dzieło reform państwa, które przebiegały równocześnie pod kątem politycznym, społeczno-gospodarczym i kulturowym.

Przemiany te czerpały zarówno z bogatych źródeł myśli oświecenia (zasada suwerenności narodu, trójpodziału władzy, dążenia do równości wobec prawa itp.), jak i z autopsji (kilkusetletnie funkcjonowanie systemu parlamentarnego- zwiększenie roli sejmu kosztem scentralizowanych instytucji rządowych, zachowanie szeregu tradycji parlamentarnych itp.).

Istotnym faktem jest to, iż  reformy w Polsce przeprowadzano na ogół bezkrwawo. Wpływ na to miała z pewnością dojrzałość polityczna ludzi polskiego oświecenia oraz zwyczaje demokratyczne w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Niestety, trudna sytuacja międzynarodowa udaremniała zupełną realizację reform.